Sáng 5/9/2026 tại TP.HCM Chương trình Giao lưu Văn chương Việt-Trung lần thứ hai -năm 2026 do TLSQ Trung Quốc, Công ty Cổ phần Văn hóa Chi, Viện trao đổi Văn hóa với Pháp, Tử sa Trân Ngoạn phối hợp tổ chức.
Văn hóa uống trà là một tài sản chung quý giá của Trung Quốc và Việt Nam. Tuy mỗi quốc gia có những cách thưởng thức riêng, nhưng chúng ta đều hướng đến tìm niềm vui trong chén trà, dùng trà kết bạn.
Được nghe chia sẻ từ nữ sĩ Dương Thanh Từ về những câu chuyện xung quanh chiếc ấm tử sa cũng như văn hóa trà Trung Hoa. Sự kiện hôm nay là minh chứng cho quyết tâm của cả hai bên trong việc thúc đẩy, tăng cường giao lưu văn hóa, giao lưu nhân dân Trung Quốc và Việt Nam.
Sự hưng khởi của nghệ thuật tử sa gắn liền mật thiết với văn hoá trà của Trung Quốc. Về sau, nhờ sự thúc đẩy của giới văn nhân nhã sĩ, sự phát triển của nghệ thuật tử sa đã đạt đến đỉnh cao, bắt đầu xuất hiện những chiếc ấm tử sa với muôn vàn kiểu dáng. Ngày nay, ấm tử sa đa số được sưu tầm như những tác phẩm nghệ thuật.
Gốm tử sa Nghi Hưng là một di sản truyền thừa tinh xảo bậc nhất trong lịch sử cho đến nay, nơi hội tụ đông đảo danh nghệ nhân tài ba cùng sự hoà quyện tuyệt vời với văn hoá nghệ thuật. Ở đó, người ta bắt gặp thư pháp, hội hoạ, thơ ca, triện khắc, ấn chương và niêm khoản, đồng thời còn lưu giữ nguyên vẹn mạch truyền thừa thi ca cùng tư liệu văn hiến. Cá tính cùng phong cách của gốm tử sa trong các nghề thủ công truyền thống là “độc nhất vô nhị”, và cũng có thể nói là thuộc hàng hiếm có khó tìm.
Ấm tử sa vừa là trà cụ thiết thực dùng để uống trà, vừa là tác phẩm nghệ thuật đong đầy giá trị thưởng lãm cùng giá trị thẩm mỹ. Các loại ấm thường gặp gồm “quang khí” và “hoa khí”. Vậy thế nào là quang khí? Quang khí là loại ấm được tạo dáng từ những khối hình học như hình cầu, hình trụ, hình lập phương, hình hộp chữ nhật… không điểm xuyết bất kỳ họa tiết hoa văn nào; trên thân ấm không khắc chữ, không đề thơ, không trang trí tranh vẽ, cũng không tạo thêm bất kỳ hình trang trí nào. Quang khí được chia thành hai loại: khí tròn và khí vuông. Trong giới chế tác ấm còn lưu truyền câu nói: “Ba tròn không bằng một vuông.” Không lệch không nghiêng, chẳng thừa cũng chẳng thiếu chính là cảnh giới cao nhất mà người chế tác quang khí theo đuổi.
Pha trà bằng ấm tử sa đảm bảo các lợi ích về vị trà và sức khỏe.
Đồ gốm tử sa Nghi Hưng không phải là loại đồ gốm được làm từ đất đỏ hay đất tím thông thường, cũng không phải loại sa khí bình thường, mà chuyên chỉ những vật dụng được chế tác từ nguyên liệu đất sét tử sa của Nghi Hưng.
Ấm tử sa thời Tống chủ yếu được dùng để đun nước, chế tác theo phương pháp tán đinh ghép nối, đường nét còn thô giáp, có sự khác biệt rất lớn so với những chiếc ấm tử sa dùng để pha trà sau này.
Nhà Thơ Dưỡng Thành Từ chia sẻ tại Chương trình Giao lưu Văn chương Việt-Trung lần thứ hai - năm 2026
Từ xưa đến nay, giới văn nhân Trung Quốc vốn không coi trọng việc phô trương của cải vật chất mà chú trọng nhiều hơn vào việc dùng văn hóa nghệ thuật để điểm tô cho không gian sống. Những người có điều kiện thường bài trí một số tác phẩm nghệ thuật trong phòng khách, thư phòng, phòng ngủ và những không gian sinh hoạt khác, chẳng hạn như thư họa, cổ cầm và ấm tử sa.
Ấm tử sa vốn dĩ chỉ là một nắm đất, thế nhưng qua đó chúng ta lại có thể nhìn thấy biết bao điều vượt lên trên chính bản thân nó. Thư pháp, hội họa Trung Quốc, thậm chí cả cầm kỳ, từ lâu đều đã có những tiêu chuẩn bình phẩm riêng; duy chỉ ấm tử sa cho đến nay vẫn chưa có một tiêu chuẩn đặc biệt nào. Ấm tử sa là thứ để truyền danh thiên hạ, quý ở chỗ chiếm được danh tiếng trước khi lửa rực, nhưng đến nay vẫn chưa có sự định tính rõ ràng. Ấm tử sa – nơi “vị ngọt truyền khắp thiên hạ, danh quý nhờ trà hái trước tiết Hàn thực”, đến nay vẫn chưa có một định tính bất biến nào.
Sự phát triển của ấm tử sa cần có sự thúc đẩy của văn hoá. Trong quá trình hình thành văn hoá trà Trung Quốc, sự tham gia của tầng lớp văn nhân sĩ đại phu đóng vai trò vô cùng quan trọng. Họ là những người nắm giữ tri thức và tinh thần văn hoá, đại diện cho tầng lớp cao nhất của văn hoá trà Trung Quốc. Cũng vì thế, với tư cách là trà cụ để thưởng trà, ấm tử sa được trao truyền những hàm nghĩa văn hoá sâu sắc và nhận được sự quan tâm của tầng lớp tinh hoa.
H. Ngọc
Bài viết đóng góp, xin gửi về:
leanhpv@gmail.com
